Edmund Ryszkowski – „Wiara i Nadzieja”

W związku z zbliżającą się 76. rocznicą bitwy o Monte Cassino, dzięki uprzejmości Pani Barbary Ryszkowskiej publikujemy zbiór wierszy Edmunda Ryszkowskiego „Wiara i Nadzieja” oraz list do braci napisany dzień po zdobyciu klasztoru 18 maja 1944 roku. Edmund służył w 2. Korpusie Polskim na Bliskim Wschodzie oraz we Włoszech. Brał udział w bitwie o Monte Cassino.  Został poważnie ranny podczas akcji pod Chiaravalle.

List Edmunda Ryszkowskiego do braci. Monte Cassino ( 18.05.1944) Czyta Hubert Czarnocki

DOWNLOAD: Edmund_Ryszkowski_Wiara_i_Nadzieja_Polskie_Miejsca_Pamieci_2020

Rodzice Edmunda byli potomkami powstańców styczniowych, którzy za swój udział w powstaniu zostali deportowani w głąb Rosji na Syberię. Edmund miał dwóch braci. Jednym był brat bliźniak Czesław a drugim młodszy o cztery lata Władysław. Edmund i Czesław Ryszkowscy urodzili się 11 września 1919 r. w Zwinogródce koło Kijowa (wówczas była to część Imperium Rosyjskiego).

W 1917 rozpoczęła się rewolucja rosyjska, rok później wojna domowa w Rosji, a następnie w 1920 roku Armia Czerwona zdobyła Kijów. Teren, na którym mieszkali stał się tak niebezpieczny, że rodzina Ryszkowskich postanawia uciekać do Polski. Najpierw zamieszkali w Perebrodach na Polesiu, gdzie w 1923 roku urodził się Władysław. Następie osiedli w Marcinkańcach, niedaleko Grodna, gdzie ojciec Edmunda został leśniczym. Nastały beztroskie i spokojne czasy w życiu rodziny Ryszkowskich.

Edmund od wczesnego dzieciństwa wykazywał wielki talent artystyczny, a jego dar znacznie się rozwinął wraz z wiekiem.  Szczególnie lubił szkicować i malować w akwarelach, które stały się jego hobby w dorosłym życiu. Po ukończeniu 18-go roku życia i skończeniu szkoły, Edmund zatrudniony został jako operator telefoniczny na poczcie. Było to stanowisko z bardzo dobrymi perspektywami na przyszłość.

Dom rodziny Ryszkowskich w Marcinkańcach otaczały piękne jeziora i sosnowe lasy. Ten radosny czas skończył się nagle, gdy 1 września 1939 roku Polska najpierw została zaatakowane przez Niemców a później przez Rosjan 17 września 1939 roku.

 


Edmund jest drugi od prawej, jego brat bliźniak Czesław jest pierwszy po lewej, a jego mama Wacława siedzi za jego najmłodszym bratem Władysławem. Zdjęcie zostało zrobione około 1927–28.

Edmund i jego rodzina byli jednymi z pierwszych Polaków deportowanych przez Rosjan na Syberię. 10 lutego 1940 roku ich dom został otoczony przez NKWD. Rozkazano im zabrać ze sobą najpotrzebniejsze rzeczy na długą podróż. To było dla nich bardzo bolesne przeżycie. Musieli opuścić dom i zostawić swoje ukochane zwierzęta. Po długiej i męczącej podróży bydlęcymi wagonami, dotarli na Ural. Rodzina stała się niewolnikami w miejscu zwanym Stiepanówką, gdzie ścinali drzewa i przenosili ciężkie kłody w temperaturze poniżej zera. Bardzo cierpieli z powodu przeziębień, głodu i przemocy ze strony NKWD.

Ta gehenna trwała prawie dwa lata. Kiedy Niemcy zaatakowały Rosję w czerwcu 1941 roku, Rosjanie zgodzili się, aby Polacy utworzyli oddziały Wojska Polskiego, które były podporządkowane rządowi RP na emigracji. Ogłosili tzw. „amnestię” dla obywateli polskich. Rodzina Ryszkowskich udała się do Uzbekistanu, aby dołączyć do tworzącej się armii generała Andersa. Niestety ojciec Edmunda, Mieczysław zmarł na tyfus 19 marca 1942 roku. Pochowany został na cmentarzu w Czerakczi. Rodzina znajdująca się teraz pod ochroną wojska została ewakuowana przez Morze Kaspijskie do Pahlevi w Persji, a następnie przewieziona do Teheranu i ostatecznie przeniesiona do Palestyny.

Edmund służył w 2. Korpusie Polskim na Bliskim Wschodzie (1942–1944) oraz we Włoszech (1944–1945). W tym czasie został żarliwym fotografem i napisał kilka wierszy. Brał udział w bitwie o Monte Cassino.  Został poważnie ranny podczas akcji pod Chiaravalle i przeniesiony do Polskiego Szpitala Polowego nr 3 w Palagiano, południowo-wschodnie Włochy. Następnie został przeniesiony do Iraku na leczenie do Brytyjskiego Szpitala Ogólnego nr 3 w Amiriya, a następnie do Polskiego Szpitala Ogólnego nr 8 w El Kantarze na Bliskim Wschodzie. Nigdy nie wrócił do zdrowia. 13 listopada 1947 r. zostaje ewakuowany wraz ze szpitalem wojskowym do Wielkiej Brytanii.

Umiera 12 stycznia 1948 roku w Polskim Szpitalu Ogólnym nr 4 w Iscoyd Park w Shropshire na gruźlicę.  Pochowany zostaje razem z trójką innych polskich żołnierzy na cmentarzu Blacon Cemetery w Chester (Wielka Brytania).

Miał tylko 27 lat.

 

zdjęcie: Mariusz Błaszczyk