Dom Polski w Ostrawie: Secesyjna perła z polską duszą
W sercu Morawskiej Ostrawy, u zbiegu ulic Žerotínovej i Poděbradovej, wznosi się budynek, który przez ponad wiek stanowił nie tylko schronienie dla polskich imigrantów, ale i tętniące życiem centrum kultury. Dom Polski (cz. Polský dům) to obiekt o niezwykłej historii, będący świadkiem gwałtownego rozwoju przemysłowego regionu oraz determinacji polskiej mniejszości w walce o własną tożsamość.
Gwałtowny rozwój górnictwa w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim pod koniec XIX wieku przyciągnął dziesiątki tysięcy robotników z Galicji. W samym 1900 roku liczba Polaków w Morawskiej Ostrawie przekroczyła 10 tysięcy. Brak własnego miejsca spotkań – przy istniejących już domach Niemieckim i Czeskim – stał się impulsem do działania.
Z inicjatywy dr. Wacława Seidla i przy wsparciu Towarzystwa Szkoły Ludowej z Krakowa, w 1899 roku rozpoczęto zbiórkę funduszy. Inicjatywę wsparły wielkie nazwiska, m.in. Maria Konopnicka oraz hrabiowie Zamoyski i Tarnowski. Projekt powierzono krakowskiemu architektowi Stanisławowi Bandrowskiemu.
Budynek zachwyca secesyjną formą, ale kryje w sobie także dosłowną cząstkę Polski – do jego budowy wykorzystano dwa wagony gruzu z rozebranych murów krakowskich, co do dziś można dostrzec w dekoracji fasady, obok piastowskich orłów i figury św. Jadwigi Andegaweńskiej.
Uroczyste otwarcie nastąpiło 8 września 1900 roku. Dom Polski szybko stał się „państwem w państwie” dla lokalnej Polonii. Mieściły się tu:
Polska szkoła ludowa i kursy dla analfabetów,
Biblioteka i czytelnia,
Polska Kasa Zaliczkowa,
Towarzystwo Robotniczo-Oświatowe „Siła”.
Mimo bogatego życia kulturalnego (odczyty, bale, występy teatrów z Krakowa), placówka stale borykała się z długami. Przed licytacją dwukrotnie ratowały ją publiczne zbiórki i pożyczki z macierzy. Podczas II wojny światowej obiekt zajęły organizacje niemieckie (m.in. Hitlerjugend), a polskie ślady zostały czasowo ukryte pod nazwą „Spolkový Dům”.
Po wojnie budynek odzyskano dzięki staraniom konsula RP Stefana Węgierowa. W 1956 roku powołano Spółdzielnię Ludową Dom Polski, a w 1958 roku obiekt wpisano do rejestru zabytków. W latach 60. XX wieku budynek przekształcono w hotel.
Najtrudniejszy czas nadszedł jednak w latach 80., gdy władze czechosłowackie przymusowo włączyły polską spółdzielnię do giganta „Budoucnost”. Dom zamknięto na sześcioletni remont, który miał go zmienić w socjalistyczny ośrodek kultury robotniczej.
Po Aksamitnej Rewolucji w 1991 roku Polacy odzyskali budynek. Przy wsparciu firm Stalexport i Węglokoks dokończono modernizację i w 1992 roku ponownie otwarto Dom Polski z nową częścią hotelową. Niestety, wolny rynek okazał się bezlitosny. Problemy finansowe spółki akcyjnej Dom Polski doprowadziły do jej upadłości. W 2011 roku obiekt kupiła firma Favorit, która również zbankrutowała, pozostawiając ten historyczny gmach w stanie niszczejącej niepewności.
Lokalizacja: